Bilgilendirme amaçlıdır. Bu sayfadaki mevzuat bilgileri 4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili yönetmeliklerin Ekim 2026 itibarıyla genel bir özetidir; hukuki görüş değildir. Somut durumunuz için mali müşavirinize ya da bir iş hukuku uzmanına danışın.
Vardiya tanımı
Önce vardiyalarınızı tanımlarsınız: adı, başlangıç ve bitiş saati, mola süresi, gece çalışmasına giren saatler. Tipik bir üretim tesisinde 08–16, 16–24 ve 24–08 üç vardiyası; bir mağazada açılış ve kapanış vardiyası; bir güvenlik noktasında 08–20 ve 20–08 nöbeti tanımlanır.
Desenler: 3’lü vardiya, 12/36, 24/48
Dönüşümlü düzenler bir desen olarak bir kez kurulur ve ekiplere uygulanır. Haftalık dönen sabah-akşam-gece düzeni, 12 saat çalışma 36 saat dinlenme (12/36), 24 saat nöbet 48 saat dinlenme (24/48) ya da firmanıza özel bir döngü tanımlanabilir. Desen uygulandığında ay boyunca kimin hangi gün hangi vardiyada olduğu çizelgede görünür; boş kalan vardiyalar işaretlenir.
Dönüşümlü hafta tatili de aynı şekilde planlanır: turizmde, perakendede ve sağlıkta hafta tatili herkes için pazar değildir; çizelge bunu kişi bazında gösterir.
Plan ile gerçekleşen
Vardiya planı bir niyettir, puantaj olandır. Sistem ikisini yan yana gösterir: planlanmış ama gelinmemiş vardiya, planda olmayan ek çalışma, vardiya değişimi. Sorumlu farkı gerekçesiyle kapatır. Ay sonunda bordroya giden, onaylı puantajdır; plan ise sapmaları görmek için kullanılır.
Mevzuatta dikkat edilecek sınırlar
İş Kanunu’na göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir ve denkleştirme yapılmıyorsa haftanın çalışılan günlerine eşit bölünür. Günlük çalışma süresi, fazla çalışmalar dahil 11 saati aşamaz (md. 63). Gece çalışması 7,5 saatten uzun olamaz (md. 69); gece vardiyasında çalışanlar en geç iki haftalık süreyi aşmamak üzere gündüz vardiyasına alınmalıdır.
Yedi günlük bir zaman dilimi içinde en az 24 saat kesintisiz hafta tatili verilmelidir (md. 46). 12/36 ve 24/48 gibi uzun nöbet desenleri uygulamada yaygın olsa da bu sınırlarla birlikte değerlendirilmeli; gerekirse bir iş hukuku uzmanından görüş alınmalıdır. Puantaj Sistemi planlanan ve gerçekleşen saatleri gösterir, hukuki uygunluğa ilişkin karar işverene aittir.
- Haftalık en çok 45 saat (md. 63)
- Günlük en çok 11 saat
- Gece çalışması en çok 7,5 saat (md. 69)
- Kesintisiz en az 24 saat hafta tatili (md. 46)
Kimler kullanır?
Vardiya planını genellikle vardiya amiri, servis sorumlusu ya da şube müdürü hazırlar; yalnızca kendi lokasyonunun personelini görür. İnsan kaynakları tüm lokasyonların planını ve sapmalarını tek ekranda izler.
Vardiya çizelgesi nasıl hazırlanır?
İyi bir vardiya çizelgesi üç soruya cevap verir: her vardiyada en az kaç kişi olmalı, kimler hangi vardiyaya yetkin, kim hangi gün izinli? Önce vardiya başına gereken kişi sayısını belirleyin. Ardından ekipleri desenle yerleştirin ve onaylı izin taleplerini çizelgeye yansıtın. Son olarak boş kalan vardiyaları, desen dışında çalışacak gönüllüler ya da takviye personelle kapatın.
Çizelge yayımlandığında çalışan kendi vardiyasını görür; değişiklik talepleri sorumluya gelir. Bir sonraki ayın çizelgesi önceki desenden devam ederek kurulur, her ay sıfırdan başlanmaz.
Gece vardiyası ve fazla mesai
Gece vardiyasında çalışılan saatler puantajda ayrı sütunda toplanır; gece zammı uygulayan firmalar bordroya bu sütunu aktarır. Vardiya uzadığında aşan süre fazla mesai saati olarak girilir ve kişinin yıllık fazla mesai toplamına eklenir. Böylece yoğun dönemde hep aynı kişilerin vardiya uzattığı, plan aşamasında görülür.
Excel çizelgesinden geçiş
Mevcut çizelgenizdeki vardiya adlarını ve saatlerini bir kez tanımlamanız yeterlidir. Personel listesi zaten sistemde olduğundan ilk ay, Excel’deki deseni ekiplere uygulayarak kurulur. İlk ay çizelgeyi Excel ile paralel tutup farkları kontrol etmenizi öneririz.