Bilgilendirme amaçlıdır. Bu sayfadaki mevzuat bilgileri 4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili yönetmeliklerin Ekim 2026 itibarıyla genel bir özetidir; hukuki görüş değildir. Somut durumunuz için mali müşavirinize ya da bir iş hukuku uzmanına danışın.
Fazla çalışma nedir?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesine göre fazla çalışma, kanunda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık 45 saati aşan çalışmalardır. Ölçü gün değil haftadır: bir gün 10 saat çalışıp haftayı 45 saatte tamamlayan çalışanın fazla çalışması yoktur, denkleştirme uygulanıyorsa hesap denkleştirme dönemindeki ortalamaya göre yapılır.
Sözleşmeyle haftalık çalışma süresi 45 saatin altında belirlenmişse (örneğin 40 saat), 40 ile 45 saat arasındaki çalışmalara “fazla sürelerle çalışma” denir.
Ücret nasıl hesaplanır?
Fazla çalışmanın her bir saati için ödenecek ücret, normal çalışma saat ücretinin yüzde elli yükseltilmesiyle bulunur; yani saat ücretinin 1,5 katıdır. Fazla sürelerle çalışmada ise her saat, normal saat ücretinin yüzde yirmi beş fazlasıyla, yani 1,25 katıyla ödenir.
Aylık ücretli çalışanın saat ücreti için uygulamada aylık brüt ücret 225’e bölünür (30 gün × 7,5 saat).
Örnek hesap
Aylık brüt ücreti 33.750 TL olan bir çalışanın saat ücreti 33.750 ÷ 225 = 150 TL’dir. Fazla çalışma saat ücreti 150 × 1,5 = 225 TL olur. Ay içinde 12 saat fazla çalışma yapan çalışana 12 × 225 = 2.700 TL brüt fazla mesai ücreti ödenir.
Aynı çalışanın sözleşmesi haftalık 40 saat olsaydı ve bir hafta 44 saat çalışsaydı, aradaki 4 saat fazla sürelerle çalışma olarak 150 × 1,25 = 187,50 TL’den, toplam 750 TL ödenirdi.
- Saat ücreti = aylık brüt ücret ÷ 225
- Fazla çalışma saat ücreti = saat ücreti × 1,5
- Fazla sürelerle çalışma saat ücreti = saat ücreti × 1,25
Sınırlar ve onay
Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda 270 saatten fazla olamaz. Fazla çalışma için çalışanın onayı alınmalıdır; Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği’ne göre bu onay yazılıdır ve yılda bir alınır. Günlük çalışma, fazla çalışmalar dahil 11 saati geçemez.
Çalışan isterse fazla çalışma ücreti yerine, her saat için 1 saat 30 dakika serbest zaman kullanabilir; fazla sürelerle çalışmada bu süre 1 saat 15 dakikadır. Serbest zaman altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücret kesintisi olmadan kullandırılır.
Gece çalışması ve resmî tatil
Gece çalışması (20.00–06.00 arası) kendi başına zamlı bir çalışma değildir; zam, sözleşme ya da toplu iş sözleşmesiyle belirlenir. Ancak gece çalışması 7,5 saati geçemez ve fazla çalışma gece yaptırılmamalıdır (sağlık kuralları ve istisnalar saklı). Bu nedenle puantajda gece saatinin ayrı tutulması hem ücret hem uygunluk için gereklidir.
Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılırsa, çalışana o gün için ayrıca bir günlük ücret ödenir (md. 47). Bu, fazla çalışmadan ayrı bir kalemdir; puantajda “resmî tatilde çalıştı” koduyla izlenir.
Puantaj Sistemi’nde fazla mesai takibi
Her gün kaydında normal saat, fazla mesai saati ve gece çalışması saati ayrı alanlardır. Aylık cetvelde ve bordro aktarımında ayrı sütun olarak çıkar; hangi sütunun bordro programınızda hangi ücret koduna gideceğini aktarım şablonunda belirlersiniz.
Kişi bazında aylık ve yıllık fazla mesai toplamı raporlanır; yıllık 270 saate yaklaşan çalışanı planlama aşamasında görürsünüz. Hesap oranları ve hangi saatin fazla çalışma sayılacağı firmanızın çalışma düzenine göre değerlendirilmelidir.